Józef Para

Józef Para to polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, reżyser, dyrektor teatrów oraz pedagog, najbardziej znany z kultowej roli komisarza Przygody w dylogii Vabank Juliusza Machulskiego. Urodził się 1 lipca 1922 roku w Wojakowej, a zmarł w listopadzie 2020 roku (źródła podają 6 lub 9 listopada) w wieku 98 lat. Dzieciństwo, edukacja i działalność teatralna • Młodość i studia. Przyszedł na świat w małopolskiej wsi Wojakowa w rodzinie kierownika szkoły, a w wieku dwunastu lat przeprowadził się z rodzicami do Krakowa. W 1949 roku ukończył Państwową Wyższą Szkołę Aktorską w Krakowie, już w trakcie studiów występując na deskach krakowskich teatrów (m.in. Teatru im. Juliusza Słowackiego, Starego Teatru i Teatru Rapsodycznego). • Dyrektor teatrów i reżyser. Przez lata łączył aktorstwo z reżyserią teatralną oraz zarządzaniem instytucjami kultury. Pełnił funkcję dyrektora Teatru Polskiego w Bielsku-Białej (1967–1973), Teatru Współczesnego we Wrocławiu (1973–1975) oraz Teatru Śląskiego w Katowicach (1975–1977), a także występował na scenach warszawskich. • Praca pedagogiczna. W latach 1982–2009 wykładał na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi, gdzie uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego. Najważniejsze role filmowe i serialowe • Przełom w dylogii Vabank. Ogromną ogólnopolską rozpoznawalność przyniosła mu postać dociekliwego komisarza Przygody w komediach kryminalnych Juliusza Machulskiego Vabank (1981) oraz Vabank II, czyli riposta (1984). • Klasyka kina i seriali historycznych. Przed kamerą zadebiutował w 1953 roku w filmie Żołnierz zwycięstwa, a w kolejnych dekadach wystąpił w kilkudziesięciu cenionych produkcjach. Zagrał między innymi w filmach Człowiek na torze (1956), Gangsterzy i filantropi (1962), Gdzie jest generał... (1963), Agent nr 1 (1971), Trędowata (1976), Sekret Enigmy (1979), Polonia Restituta (1980) oraz Wiedźmin (2001). • Popularne seriale telewizyjne. Widzowie znają go również z ról w znanych serialach historycznych i obyczajowych, takich jak Rodzina Połanieckich (1978), Królowa Bona (1980), Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy (1981) oraz Alchemik Sendivius (1988). Twórczość literacka i odznaczenia • Wspomnienia i nagrody. W 1998 roku opublikował książkę wspomnieniową zatytułowaną Salony i kulisy. Za wybitne zasługi dla polskiej kultury został odznaczony między innymi Krzyżem Kawalerskim oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, a także Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Spoczął na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Znany z